سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
433
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
علاوه بر نمايش نوروز سال 991 ه ق در حضور اكبر شاه ، آيينهء دورنما ( رادار قديم ) را اختراع كرد كه چيزهاى دور و نزديك به رنگ عجيب و غريب ديده مىشد . اشياى نزديك بزرگ و اشياى دور تر بزرگتر نشان داده مىشد ، يكى از اين رادارها را به شاه تقديم كرد و يكى را نيز در منزل خود در آگره نگه داشته بود كه در آنجا به آزمايش مىپرداخت . ديگر از اختراعات او تفنگ خودكارى بود كه دوازده فشنگ را يكى پس از ديگرى به نوبت شليك مىكرد . سوم توپ قلعهشكن بود ، اين توپ از توپهاى قوى و محكم بود كه براى تخريب قلعههاى مستحكم مفيد واقع مىشد . چهارم آسياب بادى ، اين آسياب خودكار در بالاى يك كوه در فتحپور سيكرى ساخته شده بود و آرد را آماده مىكرد . مىگويند كه آثار اين آسياب در روستاى چريارى ، نزديك فتحپور سيكرى هنوز باقى است . پنجم ، اختراع پلكان حلقهاى كه به صورت حلقه در حلقه ساخته بود و انسان را پله به پله به بالاى كوه مىبرد . دربارهء ساير اختراعات او اطلاعى در دست نيست . تصانيف او عبارتند از : تكملهء حاشيهء علامه دوانى بر تهذيب المنطق ؛ حاشيه بر حاشيهء دوانى جو متداول هوا ؛ حالات و عجايب كشمير ؛ زيج جديد اكبر شاهى و تأليف بعض از اجزاى تاريخ الفى و غيره . عدهاى بعضى از كتابهاى ملا فتح اللّه كاشانى تحت عنوان تفسير منهج الصادقين ، خلاصة المنهج ، ترجمه نهج البلاغة و ترجمهء قانون بو على سينا ( تأليف فتح اللّه بن فخر الدّين شيرازى ) را فقط به خاطر شباهت نام به غلط به مير فتح اللّه منسوب كردهاند . فتح محمد عباسى جونپورى 1240 ه ق / 1824 م مولانا فتح محمد بن محمد عوض علوى يكى از علما و فقهاى جونپور بود . وى شرافت خود را در اين مىدانست كه از اولاد حضرت عباس عليه السّلام است . موطن اصلى او جونپور بود و در محضر استادان معاصر كسب علم كرد و از محضر پدرش نيز مستفيض شد . محمد عوض يكى از شاگردان مولانا ميرعسكرى بود . مولانا فتح محمد در سال 1240 ه ق درگذشت و فرزندش مولانا غلامحسين ، فردى نامور و حكيم بود . از تصنيفات او چيزى در دست نيست ، اما دربارهء فلسفه و حكمت نوشتههايى موجود است .